Το βιβλίο της εβδομάδας

Γιώργος Λίλλης, Ίχνη στο χιόνι (εκδ. Μεταίχμιο)

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΡΩΑΔΙΤΗ

Η εργασία αυτή δείχνει ότι κάποιος συγγραφέας μπορεί ακόμα και σήμερα να καταπιαστεί με το θέμα-ταμπού του εμφύλιου γιατί όσο επεκτείνεται η χρονική απόσταση από τα γεγονότα αυτά τόσο πιο ξεκάθαρη μπορεί να είναι μια κριτική εξιστόρησή τους.
Στο βιβλίο αυτό, ο Περικλής Αδάμος είναι ο κύριος πρωταγωνιστής και αφηγητής, που έζησε τον εμφύλιο όχι ως ενήλικας αλλά ως παιδί. Έχουμε δύο παιδιά που το ένα ξεναγεί το άλλο και μας καλούν να ξεναγηθούμε στην εποχή εκείνη, καλώντας μας να αφήσουμε στην άκρη τις δικές μας ερμηνείες ή απωθημένα.
Οι γονείς του δεκάχρονου Περικλή Αδάμου δολοφονήθηκαν στις 2 Μαρτίου 1948. Αυτή είναι η πρώτη φράση του βιβλίου, μια πρόταση δωρικής λιτότητας, το κεντρικό τραύμα της ζωής του ήρωα, που τα λόγια είναι αδύναμα να περιγράψουν, εξάλλου και εκείνο το μικρό παιδί έχασε στην κυριολεξία τη λαλιά του για μήνες. Βουβό τον περιμάζεψαν οι γείτονες, βουβός εξακολουθούσε να ακολουθεί τον σωτήρα του που υποχρεώθηκε να τον πάρει μαζί του στο βουνό και να τον εκθέσει αναπόφευκτα σε όλες τις εκδοχές της φρίκης. Κι αν βρήκε βέβαια κάποτε τη μιλιά του ο Περικλής, εξακολουθούσε να έχει θαμμένα στη σιωπή τα γεγονότα εκείνα. Σε κανένα δεν είχε μιλήσει γι’ αυτά, μέχρι να νιώσει στα 70 του χρόνια τον θάνατο να πλησιάζει και να αποφασίσει έτσι να παραδώσει ένα είδος διαθήκης. Ο Περικλής λοιπόν διασώζεται από τους κυνηγούς της οικογένειάς του αλλά σμίγει με τους επίσης κυνηγημένους αντάρτες και τους ακολουθεί στα λημέρια, τις ενέδρες, τις συμπλοκές, τις φυγές τους. Μαζί τους θα αντικρύσει το θανατικό σε όλες του τις μορφές: Αυτούς που πέφτουν από βόλι στις συμπλοκές, αυτούς που αρρώστησαν βαριά, εκείνους που εκτελέστηκαν ατομικά, άλλους που έπεσαν θύματα μαζικών σφαγών και αντιποίνων. Κρεμάλες, αποκεφαλισμοί, αποσπάσματα, στρατιώτες και γυναικόπαιδα. Οι βαναυσότητες ήταν αμοιβαίες, και από τα δύο στρατόπεδα.
Ο Γιώργος Λίλλης μας ξεναγεί σ’ αυτό το θανατερό σκηνικό, με έναν ρεαλισμό που σου σφίγγει το στομάχι. Ο θάνατος δεν ακολουθείται από θρήνους, ούτε κανονικές κηδείες ή ταφές. Ήταν τότε ένα ολόγυμνο γεγονός, πρακτικής φύσης. Ο Γιώργος Λίλλης μας κρατά συντρόφους σ αυτό το ιστορικό και ανθρώπινο οδοιπορικό, με μια αφήγηση που ρέει με φυσικότητα, με γλώσσα απλή, χωρίς περιττά στολίδια- αυτά που ιστορεί δεν χρειάζονται ενίσχυση. Γράφει ρεαλιστικά, με κινηματογραφική ζωντάνια και μας ξεναγεί όχι μόνο στα γεγονότα μα και στους τόπους.
«Να μάθεις να αγαπάς» λοιπόν, αυτό είναι το τελικό επιμύθιο του άρρωστου εβδομηντάχρονου που γύρεψε στα στερνά του να ξανασυναντήσει τον δεκάχρονο εαυτό του, πριν κινήσει να συναντήσει την πεθαμένη γυναίκα του. Ένα ταξίδι προσωπικά υπαρξιακό, γεμάτο όμως από ιστορίες και Ιστορία. Ο Γιώργος Λίλλης ψηλαφεί μια από τις πιο πονεμένες περιόδους της σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας, με αρκετή απόσταση ώστε να μην εμπλέκεται, πολύ κοντά όμως στον πόνο και τα ερωτήματα ενός αυτόπτη μάρτυρα, και μαζί όλων όσων νοιάζονται για τον άνθρωπο και τους ανθρώπους, ιδιαίτερα τώρα, σε μια νέα κρίσιμη περίοδο της παγκόσμιας ιστορίας.

Book review: Ίχνη στο χιόνι – Γιώργος Λίλλης

Τρίτη, 4 Ιουνίου 2013 11:49

Μάρτιος 1948. Ένα δεκάχρονο παιδί, ο Περικλής, θα γίνει μάρτυρας της δολοφονίας των γονιών του από τον Εθνικό Στρατό. Υποχωρώντας οι αντάρτες τον παίρνουν μαζί τους για να τον παραδώσουν σε συγγενικό του πρόσωπο.

Από την Τέσυ Μπάιλα

Μάρτιος 1948. Ένα δεκάχρονο παιδί, ο Περικλής, θα γίνει μάρτυρας της δολοφονίας των γονιών του από τον Εθνικό Στρατό. Υποχωρώντας οι αντάρτες τον παίρνουν μαζί τους για να τον παραδώσουν σε συγγενικό του πρόσωπο. Μέσα από τα βουνά ο Περικλής θα ζήσει την ολοκληρωτική καταστροφή της αντάρτικης ομάδας, θα χάσει τους ανθρώπους που τον προστατεύουν και από κει θα φτάσει στην Μακρόνησο. Εξορία, αντάρτικο, πόνος, σφαγές, απώλειες και ζωές ανεπίλυτα μπλεγμένες στα γρανάζια της ιστορίας και μάλιστα στη χειρότερη μεταπολεμική περίοδο που χαρακτήρισε την μετεξέλιξη της χώρας, τα χρόνια του εμφύλιου σπαραγμού. Ο Περικλής, εξήντα χρόνια μετά επιστρέφει στην πατρίδα του με έναν φοιτητή που δουλεύει το διδακτορικό του πάνω σε αυτό το θέμα. Η αφήγηση ισορροπεί ανάμεσα στις αναμνήσεις και τη σημερινή εποχή με περιγραφές γεγονότων που συχνά κόβουν την ανάσα και υπενθυμίζουν σε όλους μας την οδυνηρή πλευρά της Ιστορίας που κυριολεκτικά χαράχτηκε επάνω σε τούτο τον τόπο.

Ο συγγραφέας περνά μέσα από το βλέμμα αυτού του παιδιού όλη τη βιωμένη εμπειρία εκείνης της περιόδου και το εύρημα αυτό είναι που δημιουργεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στο μυθιστόρημα. Ο μικρός Περικλής, που η ψυχική ταραχή που του προκαλεί ο τραγικός φόνος των γονιών του μπροστά στα έμφοβα μάτια του τον καθιστά αδύναμο ακόμη και να μιλήσει, γίνεται ένα αντικείμενο αλλεπάλληλων και διαδοχικών τραυματικών εμπειριών που ο συγγραφέας περιγράφει με ωμότητα ακριβώς για να δείξει την σκληρότητα στην πλήρη διάσταση της. Ο Λίλλης προσεγγίζει το θέμα του εμφυλίου απογυμνώνοντας γλωσσικά τις βιαιοπραγίες ακριβώς για να καταφέρει να κάνει τον αναγνώστη να κοιτάξει, έντρομος κι αυτός, τις σελίδες της ντροπής της ελληνικής, μεταπολεμικής ιστορίας. Ωστόσο ο Λίλλης απεκδυόμενος την ποιητική του φύση και με την απόσταση που βιολογικά τον χωρίζει από την εποχή αυτή, μοιάζει να αναζητά και ο ίδιος απαντήσεις για θέματα καίρια που ταλάνισαν την ελληνική κοινωνία για δεκαετίες. Όπως ακριβώς κάνει και ο νεαρός φοιτητής που αναζητά στοιχεία για το διδακτορικό του σε ομολογουμένως κινηματογραφικής τεχνικής σκηνές που κρατούν το ενδιαφέρον του αναγνώστη. Όπως και προγενέστεροι από αυτόν συγγραφείς, με την ανάγκη πρωτίστως να διασφαλιστεί η ιστορική μνήμη στις επερχόμενες γενιές.

Από το οπισθόφυλλο του βιβλίου:

Μάρτιος 1948: ο δεκάχρονος Περικλής Αδάμος γίνεται μάρτυρας της στυγνής δολοφονίας των γονιών του από τους στρατιώτες του Εθνικού Στρατού κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου. Έχοντας χάσει τα πάντα, διαφεύγει με τους αντάρτες στα βουνά της Ευρυτανίας. Κυνηγημένος, κάτω από αντίξοες συνθήκες, θα ζήσει από κοντά το μίσος, τον φόβο, την απώλεια, τον πόνο, τον θάνατο.

Εξήντα χρόνια αργότερα, θα αφηγηθεί την ιστορία του σ' έναν νεαρό ερευνητή, αναζητώντας στη μνήμη του ανθρώπους, τόπους και γεγονότα.

Γραμμένο με γρήγορους ρυθμούς, σασπένς και κινηματογραφικό ρεαλισμό που καθηλώνει, το μυθιστόρημα παρακολουθεί τον αγώνα εκείνου του παιδιού να χτίσει από την αρχή τη ζωή του, παλεύοντας με τα φαντάσματα που στοίχειωσαν την ψυχή του.

Το βιβλίο του Γιώργου Λίλλη "Ίχνη στο χιόνι", κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Μεταίχμιο.