23/07/2012  [00:00] Γιώργος Λίλλης: «Μπορούμε να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος μόνο όταν είμαστε έτοιμοι να κάνουμε αυτοκριτική» Συνέντευξη στην Κρίστυ Κουνινιώτη Το «Πέρασμα» του Κόρμακ Μακ Κάρθυ στάθηκε η αφορμή για να στραφεί στην πεζογραφία μετά από πέντε ποιητικές συλλογές. Ετσι προέκυψαν τα «Ιχνη στο χιόνι», μέσω των οποίων θέλησε να εστιάσει στις οριακές καταστάσεις που οδηγούν τους ανθρώπους στη βία. Ο Γιώργος Λίλλης, μιλώντας στην «ΠτΚ», θυμάται τον γέροντα που τον ενέπνευσε να γράψει το μυθιστόρημά του, αναφέρεται στα λάθη του παρελθόντος αλλά και σ' αυτά του σύγχρονου Ελληνα, επισημαίνει τη σημασία της αυτοκριτικής αλλά και της ευσυνειδησίας που οφείλουμε να έχουμε ως πολίτες. Από τους δε πολίτες της γενέτειράς του Γερμανίας, όπου και γεννήθηκε, ομολογεί ότι του λείπει ο ελληνικός ήλιος. Εμφανιστήκατε στον χώρο της λογοτεχνίας με μια ποιητική συλλογή, την οποία ακολούθησαν άλλες τέσσερις. Τι σημαίνει για σας η ποίηση; Αγαπώ την ποίηση γιατί εισχωρεί στα έγκατα της ψυχής και ανασταίνει χαμένα συναισθήματα. Για μένα δεν έχει τόσο σημασία το να γράφει κάποιος ποιήματα, αλλά να ζει ποιητικά. Που σημαίνει να αντιστέκεται σε ό,τι φθείρει το συναίσθημα και το εγκλωβίζει σ' έναν παγερό ρεαλισμό. Η ποίηση με έχει βοηθήσει να ανακαλύψω τον εαυτό μου γιατί πάνω από όλα αποτελεί έναν καθρέφτη που δεν ψεύδεται. Κι ύστερα ήρθαν τα «Ιχνη στο χιόνι». Πώς αποφασίσατε να περάσετε στην πεζογραφία; Στράφηκα στην πεζογραφία γιατί βρισκόμουν καλλιτεχνικά σ' ένα μεταβατικό στάδιο, θέλοντας να δοκιμάσω την φωνή μου σ' ένα διαφορετικό είδος, το οποίο με κέντριζε, γιατί θα έπρεπε να το διαχειριστώ με άλλα μέτρα και σταθμά από αυτά που γνώριζα μέχρι τότε. Πάρτε το, δηλαδή, και σαν μια πρόκληση για κάτι καινούργιο. Μια προσπάθεια να ανοίξω τους ορίζοντες έκφρασής μου, μια προσωπική αναμέτρηση με την τέχνη του λόγου. Θέμα του μυθιστορήματός σας η εποχή του Εμφυλίου, όπως την έζησε και τη διηγείται ο ήρωάς σας Περικλής, γιος αντάρτη, που 10χρονο παιδάκι, έγινε μάρτυρας της θηριώδους θανάτωσης των γονιών του από τον Εθνικό Στρατό. Τι σας ώθησε σ' αυτή την επιλογή; Η ιδέα για το μυθιστόρημα αυτό ξεκινά πολύ παλιά, όταν ήμουν δεκαοχτώ χρονών. Σ' ένα ταξίδι μου στην ορεινή Αιτωλία είχα γνωρίσει τον Περικλή, ο οποίος μου αφηγήθηκε την ιστορία της ζωής του. Εκείνη την εποχή δεν είχα φανταστεί ότι κάποτε θα έγραφα ένα μυθιστόρημα που θα βασίζονταν σ' εκείνο το περιστατικό, παρ' όλα αυτά δεν ξέχασα τον Περικλή. Η ζωή του μου κέντρισε το ενδιαφέρον να σκεφτώ πάνω στα σοβαρά διλήμματα του ανθρώπου, τι είναι τελικά αυτό που μας ωθεί στο να πράττουμε το κακό. Το μυθιστόρημα εστιάζει πάνω στις οριακές καταστάσεις που οδηγούν τους ανθρώπους στη βία. Ο έτερος κεντρικός σας χαρακτήρας, ένας φοιτητής Πολιτικών Επιστημών που κάνει το διδακτορικό του για τον Εμφύλιο, βασισμένος στις αφηγήσεις του ηλικιωμένου πια Περικλή. Τι θελήσατε να τονίσετε με αυτό το αντάμωμα του χθες με το σήμερα; Ηθελα μ' αυτό τον τρόπο το μυθιστόρημα να έχει ένα αντικαθρέφτισμα στο σήμερα. Δεν με ενδιέφεραν μόνο τα γεγονότα που συνέβησαν τότε, αλλά το πιο σημαντικό να βρω ένα τρόπο να τα επαναφέρω στην επιφάνεια, σχολιάζοντάς τα. Σαν μια μελέτη που πραγματεύεται την απώλεια. Ο φοιτητής είναι η φωνή του σήμερα. Γνωρίζει τον Περικλή λίγο πριν τον θάνατό του και καθώς γίνονται φίλοι, αποφασίζουν να ταξιδέψουν μαζί στα μέρη που συνέβησαν τα γεγονότα. Στη διάρκεια του ταξιδιού ο Περικλής κάνει έναν απολογισμό της ζωής του, γεγονός που βοηθά τον νεαρό να αξιολογήσει και τη δική του ζωή. Μπορούμε να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος μόνο όταν είμαστε έτοιμοι να κάνουμε αυτοκριτική. Εχοντας βιώσει στο πετσί του τις αγριότητες και τις συνέπειές τους, ο Περικλής, τον έχει κάνει τον απολογισμό αυτό και την αυτοκριτική του. «Οι άνθρωποι δεν έχουν μάθει από τα λάθη τους, συνεχίζουν να είναι στυγνοί και βίαιοι» διαπιστώνει. Φανατισμός και σαρκοβόρα φύση τιθασεύονται; Δυστυχώς, δεν τιθασεύονται. Ο άνθρωπος δεν έχει μάθει από τα λάθη του. Εχουν γίνει τόσες φρικαλεότητες στο διάβα της ανθρώπινης ιστορίας και παρ' όλα αυτά αισθάνομαι πως είμαστε ακόμα βάρβαροι. Είναι τραγικό, εμείς που έχουμε καταφέρει να κάνουμε τη ζωή μας τόσο ενδιαφέρουσα, είμαστε οι ίδιοι που με τόση ευκολία την καταστρέφουμε. Είναι ανεξήγητο το φαινόμενο αυτό, αν σκεφθεί κανείς τα τόσα επιτεύγματά μας, τη δημιουργικότητα έτσι όπως εκφράζεται σε έργα τέχνης ανυπέρβλητης ομορφιάς, παράλληλα με την απληστία, την αγριότητα και το μίσος που μας διακατέχει. Μελετώντας την εποχή του Εμφυλίου διαπίστωσα για μια ακόμη φορά μέχρι που μπορεί να φτάσει ο άνθρωπος. Κυνηγοί κεφαλών, διχόνοιες, λεηλασίες, δολοφονίες εν ψυχρώ, εξορίες, στρατόπεδα συγκέντρωσης. «Η ωριμότητα πηγάζει από τον σεβασμό μας στον άνθρωπο και από την αγάπη μας προς τη φύση και το περιβάλλον στο οποίο ανήκουμε» γράφετε. Τι μας εμποδίζει να κατακτήσουμε αυτή την ωριμότητα; Είμαστε μέρος της φύσης. Αποτελούμε αναπόσπαστο κομμάτι της. Δεν μπορούμε να το αγνοήσουμε αυτό γιατί θα αποβεί μοιραίο για την ίδια μας την επιβίωση. Η ωριμότητα του καθενός θα φανεί από τον τρόπο που διακρίνουμε αυτή τη σύνδεση και κατά πόσο αυτή επηρεάζει τον τρόπο που ζούμε. ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ Γεννηθήκατε στη Γερμανία, επιστρέψατε στην Ελλάδα και ξαναγυρίσατε στον γενέθλιο τόπο σας. Σε ποιον τρόπο ζωής νιώθετε πιο κοντά, «σαν στο σπίτι σας», αν θέλετε; Λέγεται ότι οι πρόγονοί μου ήταν Καραγκούνηδες που επέστρεψαν στην Ελλάδα από τη Ρουμανία μετά την Τουρκοκρατία, όπου εγκαταστάθηκαν στο Ξηρόμερο της Ακαρνανίας. Το αναφέρω αυτό γιατί ήταν περιπλανώμενος λαός, πράγμα που ίσως να με έχει επηρεάσει. Γεννήθηκα στο Μπίλεφελντ της Γερμανίας, πέρασα τα παιδικά μου χρόνια στην Αθήνα, τα εφηβικά μου στο Αγρίνιο και στα 22 μου έφυγα πάλι για Γερμανία, λες και κάτι με ωθούσε να επιστρέψω στον τόπο που γεννήθηκα, κλείνοντας έναν κύκλο ζωής. Ζείτε σε μια χώρα, που δεν διάκειται ιδιαίτερα ευνοϊκά έναντι της χώρας μας. Εσείς, ως Ελληνας τι εισπράττετε από τους πολίτες της; Στην αρχή μας αντιμετώπισαν με επιφυλακτικότητα, τώρα πια είναι σχεδόν όλοι με το μέρος μας. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης έχουν εκθειάσει την προσπάθεια των Ελλήνων που έχουν συσπειρωθεί για να αντιμετωπίσουν την κρίση. Πώς σας φάνηκαν τα αποτελέσματα των εκλογών και τι θα θέλατε να δείτε να αλλάζει στη χώρα μας; Είναι πολύ νωρίς για να βγάλει κάποιος συμπεράσματα. Το πιο σημαντικό κατά τη γνώμη μου είναι να γίνουμε πιο ευσυνείδητοι πολίτες. Να πάψουμε να βλέπουμε κοντόφθαλμα. Οι συνθήκες είναι δύσκολες, αλλά ο Ελληνας που έζησα τα τελευταία χρόνια ήταν ένας εγωπαθής υλιστής, πράγμα που δεν ταίριαζε με τη φιλοσοφία και τη στάση ζωής αυτού του λαού. Παρασυρθήκαμε και πληρώνουμε. Τώρα όμως βλέπω μια ριζική αλλαγή, πράγμα που δίνει ελπίδες ότι μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Ποίησή σας («Στο σκοτάδι μετέωρος») έχει μεταφραστεί στα Γερμανικά. Προβλέπεται ανάλογη πορεία για τα «Ιχνη στο χιόνι»; Υπάρχουν σχέδια για τη μετάφραση του βιβλίου. Ηδη ο εκδοτικός οίκος Suhrkamp έδειξε ενδιαφέρον. -Είναι φανατικός αναγνώστης. Πέραν αυτού, του αρέσει πολύ η πεζοπορία στα βουνά. Επίσης η φωτογραφία. -Ελληνες ή ξένοι λογοτέχνες που τον επηρέασαν: «Ο Καβάφης, ο Ελύτης, ο Ρίτσος έχουν τα πρωτεία. Ομως υπάρχουν κι άλλοι, όπως ο Σαχτούρης, ο Καρούζος, ο Γκάτσος που με έχουν επηρεάσει όχι μόνο με τον τρόπο γραφής τους, αλλά κυρίως με την στάση ζωής που είχαν. Από ξένους βάζω πρώτο τον Κόρμακ Μακ Κάρθυ, γιατί εξαιτίας της ανάγνωσης του «Περάσματος» άρχισα να γράφω πεζό. Ακολουθούν ο Ρίλκε, ο Εσσε, ο Κέρτες, ο Χέμινγουεϊ κ.ά.». -Από τη Ελλάδα τού λείπει: «Ο ήλιος. Στη Γερμανία είναι πολυτέλεια οι μέρες με ηλιοφάνεια». -Περιοχές που θέλει να επισκέπτεται όταν βρίσκεται στην Ελλάδα; «Την Ευρυτανία. Εχω αγαπήσει την ορεινή αυτή περιοχή όσο καμία άλλη. Το Αγρίνιο, έχω αρκετούς φίλους εκεί και φυσικά την Σάμο-τόπος καταγωγής της γυναίκας μου. Αν και δεν είμαι φανατικός με τη θάλασσα, έχω αγαπήσει τη Σάμο γιατί έχει διαφυλαχθεί εκεί η άγρια ομορφιά που σπάνια υπάρχει σε άλλα νησιά, τα οποία έχουν παραμορφωθεί από τον τουρισμό» απαντά. -Εδώ και ένα χρόνο περίπου έχει αρχίσει να γράφει το δεύτερο μυθιστόρημά του. Επίσης έχει έτοιμη μια ποιητική συλλογή, τη «Μικρή Διαθήκη», που ευελπιστεί ότι θα εκδοθεί σύντομα.